Ubezpieczenia osobowe – co to jest, jakie są rodzaje i czym różnią się od majątkowych

Ubezpieczenia osobowe to polisy, które chronią człowieka, a nie rzecz: jego życie, zdrowie i zdolność do pracy. Należą do nich przede wszystkim ubezpieczenie na życie i NNW, a w praktyce także polisy zdrowotne, chorobowe i koszty leczenia w podróży. Gdy zdarzy się wypadek, nie dostajesz odszkodowania wyliczonego ze szkody. Dostajesz świadczenie, czyli kwotę ustaloną z góry w umowie.

Co to jest ubezpieczenie osobowe – definicja

Kodeks cywilny dzieli ubezpieczenia na majątkowe i osobowe. Według art. 805 § 2 przy ubezpieczeniu osobowym ubezpieczyciel płaci „umówioną sumę pieniężną, rentę lub inne świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej”. Art. 829 KC podaje dwa podstawowe przykłady:

• ubezpieczenie na życie obejmuje śmierć osoby ubezpieczonej albo dożycie przez nią określonego wieku;
• ubezpieczenie NNW obejmuje uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia albo śmierć wskutek nieszczęśliwego wypadku.

Słowa „w szczególności” w przepisie oznaczają, że lista nie jest zamknięta. Do ubezpieczeń osobowych zaliczamy też polisy na wypadek poważnego zachorowania, pobytu w szpitalu, niezdolności do pracy czy prywatnej opieki medycznej.

Przedmiot i wartość ubezpieczenia w ubezpieczeniach osobowych

To pytanie wraca często, także na egzaminach z ubezpieczeń.

Przedmiot ubezpieczenia ma charakter niemajątkowy. Chronione są dobra osobiste: życie, zdrowie, zdolność do pracy. Nie da się ich wycenić tak jak samochodu czy mieszkania.

Wartość ubezpieczenia nie istnieje w sensie rynkowym. Skoro życia nie można wycenić, sumę ubezpieczenia ustalasz umownie z towarzystwem, kierując się potrzebami i budżetem. W ubezpieczeniach majątkowych suma odnosi się do wartości rzeczy, a odszkodowanie nie może przekroczyć szkody.

Z tego wynikają dwie praktyczne różnice:

1. Świadczenia z kilku polis osobowych się sumują. Jeśli masz NNW z pracy i prywatne NNW, po wypadku możesz dostać pieniądze z obu.
2. Ubezpieczyciel, który wypłacił świadczenie, nie dochodzi zwrotu od sprawcy wypadku. Regres z art. 828 KC dotyczy tylko ubezpieczeń majątkowych. Możesz więc dostać świadczenie z NNW i niezależnie dochodzić odszkodowania z OC sprawcy.

Rodzaje ubezpieczeń osobowych i przykłady

Rodzaj	Co chroni	Przykład wypłaty
Na życie (terminowe)	śmierć w okresie umowy	suma dla rodziny, np. na spłatę kredytu
Na życie i dożycie, posagowe	śmierć lub dożycie wieku	kapitał dla dziecka na 18. urodziny
Z funduszem inwestycyjnym	ochrona i oszczędzanie	wartość rachunku plus suma ochronna
Bezterminowe (dożywotnie)	śmierć bez względu na wiek	środki na pogrzeb i sprawy spadkowe
NNW	skutki wypadku	% sumy za każdy % trwałego uszczerbku
Zdrowotne, chorobowe	poważne choroby, szpital, operacje	jednorazowe świadczenie po diagnozie
Koszty leczenia w podróży	leczenie za granicą	rachunek ze szpitala opłacony przez assistance

Ostatnia pozycja bywa pomijana, a każde ubezpieczenie turystyczne to w dużej części ubezpieczenie osobowe: koszty leczenia, NNW i transport medyczny dotyczą ciebie, a nie bagażu.

Specyficzną grupą są ubezpieczenia związane z kredytem. Polisa na życie, którą bank przyjmuje jako zabezpieczenie, jest ubezpieczeniem osobowym. Nie należy jej mylić z ubezpieczeniem pomostowym, które chroni bank i nie ma nic wspólnego z twoim życiem ani zdrowiem.

Ubezpieczenia osobowe indywidualne i grupowe

Polisę indywidualną zawierasz sam: wybierasz zakres, sumę i uposażonych. Ubezpieczenie grupowe zawiera pracodawca albo inna organizacja dla grupy osób, a ty przystępujesz do niego, często bez ankiety medycznej. Grupówka bywa tańsza. Kończy się jednak zwykle razem z zatrudnieniem, a suma bywa za niska, by spłacić kredyt hipoteczny.

Przykład (kwoty ilustracyjne): 38-latek ma w pracy grupowe ubezpieczenie na życie z sumą 50 000 zł i kredyt hipoteczny na 420 000 zł. Grupówka nie pokryje nawet ułamka zadłużenia. Do tego zmiana pracy za trzy lata oznacza nową ankietę zdrowotną w wieku 41 lat. Indywidualna polisa terminowa na 25 lat z sumą malejącą razem z kredytem rozwiązuje oba problemy.

Czy ubezpieczenia osobowe są obowiązkowe?

Co do zasady nie. Ustawowe ubezpieczenia obowiązkowe w Polsce to głównie polisy OC i ubezpieczenie budynków rolniczych, a więc ubezpieczenia majątkowe. Obowiązkowe są natomiast ubezpieczenia społeczne w ZUS i zdrowotne w NFZ, ale to system publiczny, a nie umowa z towarzystwem. Polisę na życie może też wymagać bank przy kredycie. To wymóg umowy kredytowej, nie prawa.

Od czego zależy cena ubezpieczenia osobowego

• Wiek: im starszy ubezpieczony, tym wyższe ryzyko i składka.
• Suma ubezpieczenia i okres ochrony.
• Stan zdrowia: ankieta medyczna, czasem badania. Zatajenie choroby może skończyć się odmową wypłaty.
• Styl życia i zawód: palenie, sporty wysokiego ryzyka, praca fizyczna na wysokości.
• Umowy dodatkowe: pobyt w szpitalu, poważne zachorowanie, niezdolność do pracy, ochrona dla dzieci.

Polisa osobowa jest umową długoterminową, więc ważne są też zasady wypowiedzenia. Art. 830 KC pozwala ci wypowiedzieć ubezpieczenie osobowe w każdym czasie, z zachowaniem terminu z OWU. Przy polisach z częścią inwestycyjną sprawdź opłaty za wcześniejsze wyjście.

Jeśli zastanawiasz się nad polisą na życie, zacznij od porównania trzech dróg: grupówki w pracy, polisy z banku i umowy indywidualnej. Opisujemy je w tekście o tym, jakie ubezpieczenie na życie wybrać. Osobno wyjaśniamy, co daje prywatne ubezpieczenie zdrowotne i czym różni się od abonamentu medycznego.

Najczęstsze pytania

Jakie są rodzaje ubezpieczeń osobowych?

Podstawowe to ubezpieczenia na życie (terminowe, na życie i dożycie, posagowe, z funduszem, bezterminowe) oraz NNW. Do osobowych zalicza się też ubezpieczenia zdrowotne, chorobowe i koszty leczenia w podróży.

Jaki charakter ma przedmiot ubezpieczenia w ubezpieczeniach osobowych?

Niemajątkowy. Chronione są życie, zdrowie i zdolność do pracy, a sumę ubezpieczenia ustala się umownie.

Czym jest ubezpieczenie bezterminowe?

To polisa na życie bez daty końcowej. Świadczenie zostanie wypłacone po śmierci ubezpieczonego, niezależnie od tego, kiedy nastąpi. Najczęściej wybierają ją osoby starsze, by zabezpieczyć koszty pogrzebu.

Szukając polisy osobowej, łatwo porównywać same składki i przegapić wyłączenia w OWU. Dlatego przy ubezpieczeniu na życie w Krakowie najpierw pytamy o kredyty, dzieci i to, co już daje ci grupówka. Dopiero potem zestawiamy warianty z kilkunastu towarzystw. Rozmowę można przeprowadzić w naszym biurze przy ul. Kornela Makuszyńskiego 19, a ankietę medyczną wypełnić spokojnie, z dokumentacją pod ręką.